Głównym zagrożeniem chemicznym w pożarach są powstające gazy. Substancje lotne dostają się do organizmu najczęściej przez drogi oddechowe, rzadziej przez skórę lub drogi pokarmowe. Dzielimy je na trucizny duszące ( fizyczne i chemiczne), drażniące i działające narkotycznie.
Gazy duszące fizycznie to gaz ziemny ( zawierający metan i etan, propan lub butan), azot, gazy szlachetne (argon, hel), a ponadto CO2 i acetylen, które wprawdzie same nie są toksyczne, ale przez wypieranie tlenu z powietrza mogą spowodować śmierć w wyniku uduszenia.
Zubożenie powietrza atmosferycznego w tlen o ok. 5% może spowodować porażenie ośrodkowego układu nerwowego i natychmiastową śmierć.
Gazy duszące chemicznie, blokujące przenoszenie tlenu do komórek oraz hamujące procesy oddychania to: CO, H2S, HCN, AsH3.

Tlenek węgla ( CO )

• gaz bezbarwny i bezwonny
• powstaje przy niecałkowitym spalaniu związków organicznych, a także podczas pirolizy tworzyw sztucznych
• do zatruć tym gazem dochodzi najczęściej w kopalniach, hutach, gazowniach i kotłowniach centralnego ogrzewania
• w Polsce zatrucia CO stanowią 25% wszystkich zatruć; w domach mieszkalnych przyczyną zatruć bywają niesprawne piece i ciągi kominowe. Do zatruć dochodzi także w łazienkach, gdzie zła wentylacja prowadzi do niepełnego spalania gazu i powstawanie CO. Zatruciom ulegają także kierowcy samochodów, gdy gazy spalinowe dostają się do kabiny kierowcy ( w przypadku uszkodzenia urządzeń wentylacyjnych)
• dym papierosowy może zawierać ok. 4% tego gazu
• tlenek węgla (II), który dostaje się do organizmu, zostaje z niego wydalony tylko przez drogi oddechowe i nie ulega w nim żadnym przemianom metabolicznym
• czy się on z hemoglobiną i tworząc karboksyhemoglobinę blokuje transport tlenu do komórek. Jego powinowactwo do żelaza zawartego w cząsteczce hemu jest 200-300 razy większe niż tlenu; powoduje to także osłabienie dysocjacji tlenu i hemoglobiny
• poza łączeniem się z hemoglobiną, tlenek węgla blokuje działanie innych enzymów oddechowych zawierających żelazo w cząsteczce, co prowadzi do kwasicy metabolicznej
• objawami zatrucia CO są bóle głowy, niepokój, drżenie mięśni, senność, osłabienie, niezdolność do logicznego myślenia i poruszania się, drgawki, utrata przytomności, a w efekcie śmierć
• jeżeli zatrucie nie powoduje śmierci możliwe są powikłania tj. nerwobóle, uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, zmiany w czynności płuc i serca
• normalne stężenie hemoglobiny tlenkowęglowej we krwi u dorosłej osoby może sięgać 5%, a u palaczy tytoniu przekracza nawet 10%. Ciężkie zatrucie CO występuje przy zawartości 50% karboksyhemoglobiny (COHb).

Siarkowodór ( H2S )

• Gaz bezbarwny, palny i wybuchowy. Cięższy od powietrza, gromadzi się więc w dolnych partiach pomieszczeń
• Powstaje przy beztlenowych procesach gnicia białek roślinnych i zwierzęcych. Jest naturalnym zanieczyszczeniem ropy naftowej i gazu ziemnego, stanowi też produkt uboczny przy wytwarzaniu włókien wiskozowych, w garbarniach, koksowniach, papierniach, hutach, a duże jego ilości mogą występować także w ściekach komunalnych i przemysłowych
• Jest gazem bardzo toksycznym, powodującym w wysokich stężeniach natychmiastowy zgon w wyniku porażenia ośrodków oddechowych. Blokuje on działanie enzymów oddechowych
• Najwyższe dopuszczalne stężenie (NDS) siarkowodoru wynosi 10 mg/m3 powietrza. Stężenie 700-900 mg/m3 przy narażeniu przez 30 minut jest groźne dla życia, przy stężeniu 1000 mg/m3 śmierć następuje już po kilku minutach

Cyjanowodór ( HCN )

• Gaz bezbarwny o woni gorzkich migdałów
• Cyjanowodór i jego sole należą do najsilniej działających trucizn
• Powstaje w wyniku rozkładu termicznego tworzyw sztucznych ( np. akrylonitrylowych) zawierających w cząsteczce grupę cyjanową
• Mechanizm toksycznego działania tego gazu polega na blokowaniu działania cytochromów łańcucha oddechowego przez przyłączenie jonu CN- do jonu żelaza Fe3+ i uniemożliwienie pobierania tlenu przez komórki
• Upośledza procesy oddychania i czynności ośrodka naczyniowo-ruchowego pogarsza wydolność pracy serca, prowadząc do głębokiego niedotlenienia, co w konsekwencji powoduje śmierć
• Przebywanie w powietrzu zawierającym 5-20 mg/m3 cyjanowodoru powoduje bóle i zawroty głowy; przy stężeniu 120 mg/m3 tego gazu w ciągu godziny następuje śmierć; przy stężeniu 300 mg/m3 śmierć następuje natychmiast
• Najwyższe dopuszczalne stężenie cyjanowodoru w powietrzu wynosi 0,3 mg/m3. Śmiertelna dawka doustna soli sodowej lub potasowej cyjanowodoru waha się w granicach 200-250 mg.

Arsenowodór (AsH3)

Do gazów drażniących zalicza się tlenki azotu i siarki, chlor, brom, amoniak, fosgen i fluorowodór. Wykazują one aktywność, działając utleniająco lub redukująco i wówczas mogą odwadniać lub denaturować białko śluzówek, spojówek oka, a czasami nawet skóry. Jako związki lotne działają na drogi oddechowe. Gazy dobrze rozpuszczalne w wodzie uszkadzają głównie górne drogi oddechowe, a gorzej rozpuszczalne przenikają do pęcherzyków płucnych i powodują obrzęk płuc.

Ditlenek siarki ( SO2 )

Tlenki azotu (NOx)

• Występują w przyrodzie na różnych stopniach utlenienia. Najgroźniejsze dla organizmów żywych są: bezbarwny i bezwonny tlenek azotu (II) (NO) oraz brunatny o duszącej woni, ditlenek azotu (NO2). Mogą się one utleniać do pentatlenku azotu, który w obecności pary wodnej tworzy kwas azotowy, jeden ze składników kwaśnych deszczów. Tlenki azotu wytwarzają się także w trakcie palenia papierosów
• Działanie biologiczne tlenków azotu powoduje stany zapalne i obrzęki dróg oddechowych, przy dłuższym narażeniu prowadzące do śmierci
• W przypadku ostrych zatruć reakcja organizmu przebiega w dwóch fazach. W pierwszej fazie pojawiają się trudności w oddychaniu, kaszel i uczucie duszności, które stopniowo zanikają, następuje poprawa stanu zdrowia, ale po 2-3 tygodniowym okresie utajenia może wystąpić ostry nawrót choroby kończący się śmiercią.

Amoniak (NH3)

• Gaz bezbarwny o ostrej woni
• Naturalne źródła amoniaku to rozkładające się białka roślinne i zwierzęce znajdujące się w kanałach i na wysypiskach śmieci. Przemysłowymi źródłami amoniaku są koksownie, cukrownie, a także zakłady produkujące nawozy sztuczne, kwas azotowy, barwniki, sztuczny jedwab, kleje i materiały wybuchowe
• Obecny w powietrzu w stężeniach większych niż 100 mg/m3 powoduje podrażnienie błon śluzowych układu oddechowego, pieczenie w gardle, ślinotok, bóle głowy, duszności, a nawet może spowodować oparzenie skóry I i II stopnia
• W większych stężeniach działa na narząd wzroku, może doprowadzić do zmętnienia lub owrzodzenia tęczówki i siatkówki, do oparzenia rogówki, a nawet utraty wzroku
• W przypadku ciężkich zatruć, na skutek obrzęku głośni, porażenia ośrodka oddechowego, obrzęku płuc i niewydolności krążenia, może dojść do śmierci
• Poważne narażenie na działanie par amoniaku może wystąpić w przypadkach uszkodzenia butli ze sprężonym amoniakiem, rozbicia szklanego balonu z płynnym amoniakiem lub w przypadkach awarii przemysłowych.